Tìm kiếm
Đang tải khung tìm kiếm
Kết quả 1 đến 1 của 1

    THẠC SĨ Nghiên cứu phát triển một số kỹ thuật tách từ tiếng Việt

    D
    dream dream Đang Ngoại tuyến (18524 tài liệu)
    .:: Cộng Tác Viên ::.
  1. Gửi tài liệu
  2. Bình luận
  3. Chia sẻ
  4. Thông tin
  5. Công cụ
  6. Nghiên cứu phát triển một số kỹ thuật tách từ tiếng Việt

    - iii -

    LỜI CẢM ƠN

    Trước hết, tác giả xin chân thành cảm ơn hai thầy hướng dẫn, PGS. TS. Đào Thanh
    Tĩnh và PGS. TS. Nguyễn Phương Thái, đã định hướng, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác
    giả trong suốt thời gian nghiên cứu, đã đóng góp nhiều ý kiến khoa học cho luận án này.
    Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến tập thể Bộ môn Hệ thống thông tin,
    Khoa Công nghệ Thông tin và Phòng Sau đại học, Học viện Kỹ thuật Quân sự; tác giả
    xin chân thành cảm ơn đến tập thể cán bộ Trung tâm 2, Cục Công nghệ Thông tin, Bộ
    Tổng Tham mưu; xin cảm ơn tập thể Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công
    nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận án
    của mình. Tác giả cũng xin cảm ơn sự hỗ trợ của Đề tài Đại học Quốc gia Hà Nội (mã
    số QG.12.49) và Đề tài Quốc gia (mã số KC.01.20/11-15) trong quá trình nghiên cứu,
    thực hiện luận án.
    Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn đến GS. TSKH. Phạm Thế Long, PGS. TS. Lương
    Chi Mai, PGS. TS. Lê Thanh Hương, PGS. TS. Lê Anh Cường, PGS. TS. Bùi Thu Lâm,
    PGS.TS. Nguyễn Xuân Hoài, PGS.TS. Ngô Thành Long, TS. Nguyễn Thị Minh Huyền,
    TS. Hoa Tất Thắng, TS. Nguyễn Văn Vinh và TS. Lê Hải Sơn đã có nhiều ý kiến đóng
    góp quý báu giúp tác giả hoàn thiện bản thảo luận án của mình.
    Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn đến các chuyên gia: TS. Lê Hồng Phương (với
    VnTokenizer), TS. Nguyễn Cẩm Tú (với JvnSegmenter), KS. Lưu Tuấn Anh (với
    DongDu), TS. Nguyễn Chí Thành và TS. Trần Văn An đã hỗ trợ tác giả thực hiện quá
    trình huấn luyện lại và chạy thử nghiệm tách từ trên các hệ thống.
    Tác giả cũng xin bày tỏ lời cảm ơn đến các chuyên gia ngôn ngữ học: TS. Nguyễn
    Thị Trung Thành và TS. Trương Thị Thu Hà đã nhiệt tình giúp đỡ tác giả một số vấn đề
    liên quan đến ngôn ngữ học trong quá trình nghiên cứu.
    Tác giả gửi lời cảm ơn những người anh em, những người đồng đội luôn giúp đỡ,
    ủng hộ và động viên tác giả kể từ khi bắt đầu nghiên cứu đến nay.
    Cuối cùng, tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với cha mẹ và những người thân
    trong gia đình, đặc biệt là hai mẹ con Giang Nguyên và Khánh Linh đã luôn chia sẻ và
    ủng hộ tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận án này. - iv -

    MỤC LỤC
    Trang
    DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
    DANH MỤC CÁC BẢNG ix
    DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ xi
    DANH MỤC CÁC THUẬT TOÁN xii
    MỞ ĐẦU 1
    Chương 1 TỔNG QUAN VỀ BÀI TOÁN TÁCH TỪ TIẾNG VIỆT 4
    1.1. BÀI TOÁN TÁCH TỪ TIẾNG VIỆT .4
    1.1.1. Phát biểu bài toán tách từ tiếng Việt .4
    1.1.2. Đặc trưng của đơn vị từ vựng tiếng Việt .5
    1.1.3. Những vấn đề khó trong tách từ tiếng Việt .8
    1.1.4. Phương pháp đánh giá kết quả tách từ tiếng Việt .10
    1.2. NHỮNG TIẾP CẬN TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC 10
    1.2.1. Những tiếp cận trên thế giới 11
    1.2.2. Những tiếp cận trong nước 14
    1.2.3. Những kết quả đạt được trong tách từ tiếng Việt 16
    1.2.4. Những tồn tại trong nghiên cứu tách từ tiếng Việt 17
    1.3. ĐỀ XUẤT HƯỚNG GIẢI QUYẾT .20
    1.3.1. Xác định tài nguyên cho bài toán tách từ tiếng Việt .20
    1.3.2. Thống kê chất lượng các kho ngữ liệu mẫu tiếng Việt .21
    1.3.3. Chọn mô hình tích hợp cho tách từ tiếng Việt 24
    Chương 2 TÁCH TỪ VÀ NHẬN DIỆN THỰC THỂ VĂN BẢN TIẾNG VIỆT 26
    2.1. THUẬT TOÁN TÁCH TỪ TIẾNG VIỆT .26
    2.1.1. Thuật toán tách từ tiếng Việt VWS .26
    2.1.2. Các thuật toán dùng chung trong tách từ .26
    2.1.3. Thử nghiệm thuật toán so khớp cực đại cải tiến AMM 32
    2.2. NHẬN DIỆN THỰC THỂ VÀ KHỬ NHẬP NHẰNG TÊN RIÊNG .33
    2.2.1. Bài toán nhận diện thực thể trong văn bản 33
    2.2.2. Nhận diện các thực thể trong văn bản tiếng Việt 34
    2.2.3. Nhận diện và khử nhập nhằng ranh giới tên riêng tiếng Việt .38
    2.2.4. Kết quả thử nghiệm .44
    Chương 3 NHẬN DIỆN TỪ LÁY VÀ TỪ GHÉP ĐẲNG LẬP TIẾNG VIỆT . 46
    3.1. NHẬN DIỆN TỪ GHÉP BẰNG HỌC KHÔNG GIÁM SÁT 46 - v -

    3.1.1. Chọn độ dài từ ghép tiếng Việt cho học không giám sát 46
    3.1.2. Một số độ đo thống kê nhận diện từ ghép có 2 âm tiết tiếng Việt 46
    3.1.3. Giải pháp nhận diện từ ghép có 2 âm tiết tiếng Việt dựa vào đỉnh nhọn 50
    3.1.4. Kết quả thử nghiệm .51
    3.2. NHẬN DIỆN TỪ LÁY TIẾNG VIỆT .54
    3.2.1. Các đặc điểm cấu tạo từ láy tiếng Việt 55
    3.2.2. Nhận diện và xây dựng từ điển từ láy đôi tiếng Việt 56
    3.2.3. Nhận diện từ láy ba, từ láy tư tiếng Việt .58
    3.2.4. Kết quả thử nghiệm .60
    3.3. NHẬN DIỆN TỪ GHÉP ĐẲNG LẬP TIẾNG VIỆT .61
    3.3.1. Các đặc trưng về cấu tạo từ ghép đẳng lập tiếng Việt .61
    3.3.2. Nhận diện và xây dựng từ điển từ ghép song tiết đẳng lập tiếng Việt 63
    3.3.3. Nhận diện tổ hợp từ, thành ngữ có 3 hay 4 âm tiết .69
    3.3.4. Kết quả thử nghiệm .71
    Chương 4 KHỬ NHẬP NHẰNG RANH GIỚI TỪ TIẾNG VIỆT 73
    4.1. NHẬP NHẰNG RANH GIỚI TỪ TIẾNG VIỆT 73
    4.1.1. Khái niệm và phân loại nhập nhằng ranh giới từ tiếng Việt .73
    4.1.2. Thống kê và giải pháp khử nhập nhằng ranh giới từ .74
    4.1.3. Tạo ngữ liệu nhập nhằng cho huấn luyện và thử nghiệm .76
    4.2. KHỬ NHẬP NHẰNG RANH GIỚI TỪ BẰNG TỪ ĐIỂN 77
    4.2.1. Phương pháp khử nhập nhằng CA bằng từ điển (VWS5.1) 77
    4.2.2. Kết quả thử nghiệm .79
    4.3. KHỬ NHẬP NHẰNG BẰNG ĐỘ PHỨC TẠP VĂN BẢN .80
    4.3.1. Độ phức tạp văn bản theo xác suất bigram mức từ .80
    4.3.2. Độ phức tạp văn bản của mô hình Markov ẩn gán nhãn từ loại 81
    4.3.3. Độ phức tạp văn bản của bigram mức từ và gán nhãn từ loại .82
    4.3.4. Kết quả thử nghiệm .84
    4.4. KHỬ NHẬP NHẰNG BẰNG MÔ HÌNH ĐIỂM SỐ .87
    4.4.1. Mô hình điểm số khử nhập nhằng chồng lấp OA theo ngữ cảnh 88
    4.4.2. Mô hình điểm số khử nhập nhằng ghép tách CA theo ngữ cảnh 90
    4.4.3. Kết quả thử nghiệm .92
    Chương 5 THỬ NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ .95
    5.1. THỬ NGHIỆM TÁCH TỪ TIẾNG VIỆT .95
    5.1.1. Mô tả các bước trong thuật toán tách từ tiếng Việt .96
    5.1.2. Các nhóm giải pháp dùng cho thử nghiệm tách từ tiếng Việt .97
    5.1.3. Thử nghiệm tách từ và đánh giá 97 - vi -

    5.2. SO SÁNH VỚI MỘT SỐ CÔNG CỤ TÁCH TỪ TIẾNG VIỆT 102
    5.2.1. Giới thiệu về một số công cụ tách từ hiện nay 102
    5.2.2. Kết quả thử nghiệm tách từ, đánh giá và so sánh 104
    5.3. KIỂM LỖI CHÍNH TẢ VĂN BẢN TIẾNG VIỆT 107
    5.3.1. Giới thiệu bài toán kiểm lỗi chính tả tiếng Việt 107
    5.3.2. Kiểm lỗi cách dùng từ và cụm từ bằng mô hình ngram mức âm tiết 109
    5.3.3. Kiểm lỗi chính tả bằng mô hình tách từ và gán nhãn từ loại 113
    KẾT LUẬN 117
    DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .119
    TÀI LIỆU THAM KHẢO 120
    PHỤ LỤC .129
    A. CÁC THUẬT TOÁN HỖ TRỢ .129
    A1. Thuật toán tìm số từ chung dài nhất của hai dãy từ 129
    A2. Thuật toán chuyển mã unicode .129
    A3. Thuật toán sửa lỗi chính tả dấu thanh tiếng Việt tự động 131
    A4. Thuật toán xây dựng từ điển automat tối thiểu .132
    B. MINH HOẠ KẾT QUẢ THỐNG KÊ TỪ CÁC TÀI NGUYÊN .139
    B1. Minh hoạ một số lỗi trong kho ngữ liệu VietTreeBank 139
    B2. Thống kê sửa lỗi chính tả các kho ngữ liệu mẫu tiếng Việt .141
    B3. Thống kê các kí tự đặc biệt trong các kho ngữ liệu 141
    B4. Thống kê phân loại thực thể và độ dài thực thể trong các kho ngữ liệu .142
    B5. Danh sách các từ tố tên riêng, tên riêng đặc biệt và tên họ người Việt 143
    C. PHÉP ĐO ĐỘ TƯƠNG TỰ NGỮ NGHĨA DÙNG TỪ ĐIỂN VCL 147
    C1. Độ tương tự dựa vào so khớp chuỗi xấp xỉ theo khoảng cách .148
    C2. Độ tương tự dựa vào phép đo đồng xuất hiện 148
    C3. Độ tương tự theo vector (Vector Space Model) .149
    D. MỘT SỐ THUẬT TOÁN SO KHỚP CỰC ĐẠI .150
    D1. So khớp cực đại MM (Maximum Matching) .150
    D2. So khớp cực đại có cửa sổ 152
    E. THUẬT TOÁN NHẬN DIỆN VÀ KHỬ NHẬP NHẰNG TÊN RIÊNG .153
    E1. Thuật toán nhận diện tên riêng, nhận diện số và phân số bằng chữ .153
    E2. Các thuật toán khử nhập nhằng tên riêng 155
    F. THUẬT TOÁN TÌM THAM SỐ HỌC TỐI ƯU 158
    F1. Thuật toán di truyền GA và cực đại hoá kỳ vọng EM 158
    F2. Thuật toán EM trên các đoạn con .161 - vii -

    DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

    Kí hiệu Mô tả
    ACO Tối ưu đàn kiến (Ant Colony Optimization)
    AM/AMM So khớp cực đại cải tiến (Advanced Maximum Matching)
    BM/BMM So khớp cực đại lùi (Backward Maximum Matching)
    CA Nhập nhằng ghép-tách (Combinated Ambiguity)
    CC/TGĐL Từ ghép đẳng lập (Coordinated Compound)
    CRF Trường ngẫu nhiên có điều kiện (Conditional Random Field)
    DFA Automat [hữu hạn tiền định] (Determine Finite Automata)
    EM Thuật toán cực đại hoá kỳ vọng (Expectation Maximization)
    ER Nhận diện thực thể văn bản (Entity Recognition)
    FM/FMM So khớp cực đại tiến (Forward Maximum Matching)
    FSM Máy trạng thái hữu hạn (Finite State Machine)
    GA Giải thuật di truyền (Genetic Algorithms)
    HMM Mô hình Markov ẩn (Hidden Markov Model)
    LCS Dãy con chung dài nhất (Longest Common Substring)
    MEM Mô hình Entropy cực đại (Maximum Entropy Model)
    MI Độ thông tin tương hỗ (Mutual Information)
    MinDFA Automat tối thiểu (Minimal Determine Finite Automata)
    MM So khớp cực đại (Maximum Matching)
    NE Thực thể có tên (Named Entity)
    NER Nhận diện thực thể có tên (Named Entity Recognition)
    NLP Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing)
    NW Từ mới (New Word)
    OA Nhập nhằng chồng lấp (Overlaping Ambiguity)
    Pb Xác suất bigram (bigram Probability)
    Pk Xác suất bigram có điều kiện (conditional bigram Probability)
    PN Tên riêng (Private/Proper Name)/Nhận diện tên riêng
    POS Từ loại (Part-Of-Speech)
    PP Độ phức tạp văn bản (Perplexity)
    PSO Tối ưu bầy đàn (Particle Swarm Optimization)
    Pu Xác suất unigram (unigram Probability)
    RW Từ láy (Reduplicative Word)
    SC/TGCP Từ ghép chính phụ (Subordinated Compound) - viii -

    Sim Độ tương tự (Similarity)
    SP731 Kho ngữ liệu đã tách từ, gồm 1.542.673 từ, 68.000 câu (10 MB)
    SP732 Kho ngữ liệu đã tách từ, gán nhãn từ loại, 221.221 từ, 10.000 câu
    SP733 Kho ngữ liệu đã tách từ, gán nhãn từ loại và cú pháp, 10.000 câu
    SP73POS Kho ngữ liệu đã tách từ, gán nhãn từ loại, 20.000 câu.
    VCL Từ điển từ vựng tiếng Việt (Vietrnamese Computation Lexicon)
    VFD Từ điển tên họ người Việt (Vietnamese Family Dictionary)
    VLP Xử lý ngôn ngữ tiếng Việt (Vietnamese Language Processing)
    VSD Từ điển âm tiết tiếng Việt (Vietnamese Syllable Dictionary)
    VWS Tách từ tiếng Việt (Vietnamese Word Segmenation)

    Các kí hiệu cho phép đo đánh giá độ chính xác tách từ dùng trong luận án:
    Kí hiệu Mô tả
    Nm Số lượng đơn vị từ trong kho mẫu.
    Nt Số lượng đơn vị từ tách được.
    Nđ Số lượng đơn vị từ tách đúng. (dùng LCS để xác định, Phụ lục A1)
    R Độ đo hồi tưởng (Recall) : R = Nđ/Nm
    P Độ đo chính xác (Precision) : P = Nđ/Nt
    F1 Độ đo F1-score : F1 = 2RP/(R+P)
    - ix -

    DANH MỤC CÁC BẢNG

    Bảng 1.1. Thống kê độ dài từ trong các kho ngữ liệu mẫu (đã sửa lỗi) . 17
    Bảng 1.2. Tách từ theo dấu cách và dấu câu các kho ngữ liệu mẫu (đã sửa lỗi) . 18
    Bảng 1.3. Kết quả thử nghiệm của [29], PN là nhận diện tên riêng 19
    Bảng 1.4. Thống kê phân loại đơn vị từ trong các kho ngữ liệu mẫu 22
    Bảng 1.5. Thống kê tỉ lệ từ theo độ dài tối đa trong các kho ngữ liệu mẫu . 23
    Bảng 1.6. Thống kê độ phủ từ - từ điển của các kho ngữ liệu tiếng Việt 23
    Bảng 2.1. Thử nghiệm tách từ với các mô hình FMM, BMM và AMM 32
    Bảng 2.2. Mô tả các trường hợp nhập nhằng tên riêng với tên riêng . 41
    Bảng 2.3. Kết quả nhận diện & khử nhập nhằng tên riêng của kho SP731 . 44
    Bảng 2.4. Kết quả tách từ có nhận diện thực thể với FMM, BMM và AMM 44
    Bảng 3.1. Nhận diện từ ghép có 2 âm tiết dựa theo chọn đỉnh nhọn . 52
    Bảng 3.2. Nhận diện từ ghép có 2 âm tiết theo đỉnh nhọn vượt ngưỡng . 52
    Bảng 3.3. Nhận diện từ ghép có 2 âm tiết theo đỉnh nhọn và unigram dưới ngưỡng . 53
    Bảng 3.4. Nhận diện từ ghép có 2 âm tiết với đỉnh nhọn vượt max unigram . 53
    Bảng 3.5. Nhận diện từ ghép với đỉnh nhọn vượt max unigram có tham số

    53
    Bảng 3.6. Minh hoạ nhận diện từ láy ba và từ láy tư . 60
    Bảng 3.7. Thử nghiệm tách từ với các mô-đun ER, AM, RW 61
    Bảng 3.8. Mô tả thông tin từ điển VCL của hai từ "cha" và "mẹ" . 65
    Bảng 3.9. Một số thông tin từ điển VCL của hai từ "dút dát" và "an tâm" . 65
    Bảng 3.10. Minh hoạ một phần các cặp từ đồng nghĩa (4.958 cặp) 68
    Bảng 3.11. Minh hoạ một phần các cặp từ đối nghĩa (762 cặp) 69
    Bảng 3.12. Minh hoạ độ đo tương tự các cặp từ (Sim Dice > 0,5: 14.452 cặp) 69
    Bảng 3.13. Minh hoạ dùng MI (từ internet) để xác định TGĐL (4.718 cặp) 69
    Bảng 3.14. Kết quả phát hiện danh sách các từ ghép song tiết đẳng lập . 69
    Bảng 3.15. Minh hoạ nhận diện tổ hợp từ có 3-4 âm tiết (TGĐL) 70
    Bảng 3.16. Tách từ với các mô-đun ER, AM và CC . 71
    Bảng 4.1. Thống kê nhập nhằng OA và CA trong các kho ngữ liệu . 74
    Bảng 4.2. Tỉ lệ gây lỗi của các nhập nhằng trong các kho ngữ liệu 74
    Bảng 4.3. Minh hoạ nhập nhằng chồng lấp OA trong các kho ngữ liệu . 75
    Bảng 4.4. Minh hoạ nhập nhằng ghép-tách CA trong các kho ngữ liệu 75
    Bảng 4.5. Phân chia ngữ liệu VietTreeBank cho huấn luyện và thử nghiệm 77
    Bảng 4.6. Minh hoạ nhập nhằng CA với quán từ ở đầu/cuối cụm từ 78
    Bảng 4.7. Tỉ lệ khử nhập nhằng với từ điển quán từ BE 79
    Bảng 4.8. Kết quả tách từ bằng FM, BM, AM với các mô-đun ER và BE . 79 - x -

    Bảng 4.9. Kí hiệu 22 từ loại của kho ngữ liệu SP73POS 20.000 câu 84
    Bảng 4.10. Kết quả khử nhập nhằng với các mô hình M2x . 86
    Bảng 4.11. Kết quả tách từ bằng ER, AM và khử nhập nhằng với PB, PO 86
    Bảng 4.12. Minh hoạ khử nhập nhằng OA/CA bằng mô hình M22 và M23 87
    Bảng 4.13. Kết quả tỉ lệ khử nhập nhằng với các mô hình điểm số M3x 92
    Bảng 4.14. Kết quả tách từ và khử nhập nhằng bằng các mô hình điểm số M3x . 93
    Bảng 4.15. Minh hoạ khử các nhập nhằng OA bằng M21 và M3x . 94
    Bảng 5.1. Mô tả các mô-đun (đặc trưng) tích hợp cho mô hình tách từ 95
    Bảng 5.2. Kết quả tách từ với giải pháp cải tiến so khớp cực đại cho TEST.OCA 98
    Bảng 5.3. Kết quả tách từ với giải pháp cải tiến so khớp cực đại cho TEST.ALL . 99
    Bảng 5.4. Kết quả tách từ với mô hình độ phức tạp văn bản cho TEST.OCA . 100
    Bảng 5.5. Kết quả tách từ với mô hình độ phức tạp văn bản cho TEST.ALL 100
    Bảng 5.6. Kết quả tách từ với mô hình điểm số cho TEST.OCA 101
    Bảng 5.7. Kết quả tách từ với mô hình điểm số cho TEST.ALL 101
    Bảng 5.8. Kết quả so sánh thử nghiệm tách từ giữa các công cụ với TEST.OCA . 105
    Bảng 5.9. Kết quả so sánh thử nghiệm tách từ giữa các công cụ với TEST.ALL 105
    Bảng 5.10. Kết quả so sánh nhận diện từ mới có 2 âm tiết trở lên với TEST.ALL 105
    Bảng 5.11. Kết quả so sánh nhận diện tên riêng giữa các công cụ với TEST.ALL 106
    Bảng 5.12. Kết quả so sánh khử nhập nhằng OA-CA giữa các công cụ với TEST.OCA 106
    Bảng 5.13. So sánh thời gian chạy trung bình (giây) giữa các công cụ với TEST.ALL 106
    Bảng 5.14. Kiểm lỗi cụm từ theo mô hình độ phức tạp văn bản . 112
    Bảng 5.15. Kiểm lỗi trigram theo xác suất . 112
    Bảng 5.16. Kết quả đo LPP cho mô hình PB+PO với văn bản kiểm lỗi . 114
    Bảng 5.17. Kết quả sắp xếp độ đo LPP giảm dần theo từng cụm từ/câu . 115
    - xi -

    DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

    Hình 0.1. Tiếp cận phân tích và hiểu văn bản theo các mức 1
    Hình 1.1. Văn bản tin tức tiếng Việt được tách từ (thực thể in đậm) 5
    Hình 1.2. Phân loại từ tiếng Việt theo cấu tạo 5
    Hình 1.3. Một số câu tiếng Việt được tách từ bị lỗi . 17
    Hình 1.4. Mô hình ghép nối có thứ tự cho tách từ tiếng Việt 24
    Hình 2.1. Cây quyết định nhị phân để tách các kí tự đặc biệt 27
    Hình 2.2. Minh hoạ sơ đồ mạng từ được sinh theo từ điển cho câu 1 . 29
    Hình 2.3. Minh hoạ sơ đồ mạng từ được sinh theo từ điển cho câu 2 . 29
    Hình 2.4. Minh hoạ nhận diện ranh giới tên riêng cho tách từ tiếng Việt . 33
    Hình 2.5. Minh hoạ nhận diện thực thể có tên sau khi tách từ tiếng Việt 34
    Hình 2.6. Mô tả khử nhập nhằng tên riêng với từ hậu tố . 40
    Hình 3.1. Đồ thị xác suất unigram từng âm tiết trong câu . 47
    Hình 3.2. Đồ thị xác suất bigram các cặp âm tiết trong câu . 48
    Hình 3.3. Xác suất bigram có điều kiện các cặp âm tiết trong câu 49
    Hình 3.4. Lược đồ thông tin tương hỗ của âm tiết và cặp âm tiết 49
    Hình 3.5. Độ tương hỗ thông tin của các cặp âm tiết trong câu . 50
    Hình 3.6. Phân loại từ láy tiếng Việt . 55
    Hình 3.7. Giao diện công cụ bổ sung và cập nhật từ điển VCL . 64
    Hình 4.1. Tỉ lệ ngữ liệu VietTreeBank cho huấn luyện và thử nghiệm . 77
    Hình 4.2. Mô hình Markov ẩn HMM (có dãy quan sát X độc lập) . 81
    Hình 4.3. Mô hình Markov ẩn với dãy quan sát X phụ thuộc 83
    Hình 5.1. Mô tả văn bản thử nghiệm kiểm lỗi chính tả 112





    - xii -

    DANH MỤC CÁC THUẬT TOÁN

    Thuật toán VWS. Thuật toán tổng quát cho tách từ tiếng Việt 26
    Thuật toán VWS1. Tách kí tự đặc biệt dựa vào cây quyết định nhị phân . 27
    Thuật toán VWS3. Sinh ứng viên từ có cửa sổ âm tiết dựa vào từ điển 30
    Thuật toán VWS6. Tìm dãy tách từ tối ưu. 30
    Thuật toán VWS2.21. Nhận diện tên riêng và khử nhập nhằng từ tiền tố . 39
    Thuật toán VWS2.22. Khử nhập nhằng tên riêng với từ hậu tố sau tách từ 40
    Thuật toán VWS2.23. Khử nhập nhằng giữa tên riêng với tên riêng. . 42
    Thuật toán 3.1. Tìm kiếm các từ láy đôi mới 57
    Thuật toán 3.2. Tính độ tương tự giữa hai từ dựa vào từ điển VCL 66
    Thuật toán 3.3. Nhận diện từ ghép song tiết đẳng lập 68
    Thuật toán VWS5.1. Khử nhập nhằng bằng từ điển quán từ BE . 78
    - 1 -

    MỞ ĐẦU

    1. Tính cấp thiết của luận án
    Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (hay ngôn ngữ học tính toán) là lĩnh vực được nhiều
    chuyên gia trên thế giới cũng như trong nước quan tâm nghiên cứu, nhằm tạo ra các
    sản phẩm phần mềm có tri thức và thông minh, hiểu được ngôn ngữ con người và
    trao đổi được giữa các ngôn ngữ khác nhau.
    Trong các bài toán xử lý ngôn ngữ tự nhiên thì bài toán tách từ là một trong
    những bài toán cơ bản vì nó là nền tảng cho các nghiên cứu để hiểu ngôn ngữ và ứng
    dụng vào thực tiễn như: kiểm lỗi chính tả, tóm tắt văn bản trả lời câu hỏi tự động,
    dịch máy, . Ta có thể thấy vai trò nền tảng của đơn vị từ trong các bước phân tích và
    hiểu ngôn ngữ văn bản như hình 0.1.

    Hình 0.1. Tiếp cận phân tích và hiểu văn bản theo các mức
    Đối với tiếng Việt, từ được cấu tạo bởi một hay nhiều âm tiết ghép lại, không
    có ký hiệu phân tách rõ ràng giữa các từ với nhau. Do vậy, tách từ tiếng Việt là một
    bài toán khó. Qua các khảo sát nghiên cứu, một số vấn đề quan trọng trong bài toán
    tách từ tiếng Việt còn bỏ ngỏ gồm có: nhận diện và khử nhập nhằng tên riêng, nhận
    diện từ mới, và xử lý nhập nhằng ranh giới từ. Đây cũng là những vấn đề khó mà hầu
    hết các nghiên cứu về tách từ trong một số ngôn ngữ ở châu Á như: tiếng Trung,
    tiếng Nhật, tiếng Thái, tiếng Lào, tiếng Khmer, đang quan tâm giải quyết.
    Chính vì thế, trong mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, tác giả chọn đề tài luận án
    là “Nghiên cứu phát triển một số kỹ thuật tách từ tiếng Việt”. - 2 -

    2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
    Mục tiêu chính của luận án là giải quyết một số vấn đề khó trong bài tách từ
    tiếng Việt hiện nay là: nhận diện và khử nhập nhằng tên riêng, nhận diện từ mới và
    xử lý nhập nhằng ranh giới từ. Mục tiêu cụ thể là phân tích những điểm tồn tại trong
    nghiên cứu tách từ tiếng Việt, xác định cách thức tích hợp tri thức từ các từ điển, các
    kho ngữ liệu, các quy tắc cấu tạo từ, nâng cao hiệu quả nhận diện từ mới và khử các
    nhập nhằng ranh giới từ trong tách từ tiếng Việt.
    3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
    - Nhận diện các thực thể trong văn bản: được giới hạn trong phạm vi của bài
    toán tách từ, xem như các đơn vị từ: tên riêng (tên người, tên địa điểm, tên tổ chức),
    tên viết tắt, biểu thức ngày tháng, thời gian, biểu thức số, địa chỉ email, địa chỉ url,
    Nghĩa là trong bài toán tách từ, chỉ nghiên cứu tách ranh giới thực thể (chủ yếu là tên
    riêng) chứ không thực hiện nghiên cứu phân lớp các thực thể.
    - Nhận diện từ ghép mới: nhận diện từ mới gồm 2 âm tiết trở lên, gồm hai loại
    tiêu biểu là từ láy và từ ghép đẳng lập.
    - Xử lý nhập nhằng ranh giới từ trong văn bản tiếng Việt gồm 2 loại: nhập
    nhằng chồng lấp và nhập nhằng ghép tách.
    Trong đó, các tiêu chí xác định đơn vị từ tiếng Việt dựa vào tài liệu hướng dẫn
    tách từ đã nghiệm thu của đề tài KC01.01/06-10, và một số tài liệu về từ vựng, ngữ
    pháp tiếng Việt giảng dạy chuyên ngành ngôn ngữ học. Các khảo sát thống kê, kết
    quả thử nghiệm được thực hiện trên kho ngữ liệu mẫu VietTreeBank và từ điển VCL.
    4. Phương pháp nghiên cứu của luận án
    Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên
    ngành trên cơ sở một số lĩnh vực: Ngôn ngữ học tiếng Việt và các dạng nhập nhằng;
    Lý thuyết về mô hình thống kê ngôn ngữ n-gram; Lý thuyết về Ô-tô-mát trạng thái
    hữu hạn; Lý thuyết về học máy thống kê; Lý thuyết về độ phức tạp thuật toán; Lý
    thuyết về tối ưu hoá; và Lý thuyết về trí tuệ nhân tạo trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên.
    Tiếp cận nghiên cứu bằng hệ thống các phương pháp:
    - Phương pháp lô-gích
    - Phương pháp thống kê - khảo sát - đánh giá
    - Phương pháp phân tích - tổng hợp.
    - Phương pháp chuyên gia.
    - Phương pháp hệ thống - 3 -

    Trong đó, kết hợp chặt chẽ có hệ thống các phương pháp lôgíc, thống kê – khảo
    sát, phân tích – tổng hợp và phương pháp chuyên gia.
    5. Một số kết quả đạt được trong luận án
    1) Đề xuất kỹ thuật nhận diện và khử nhập nhằng tên riêng, làm tăng đáng kể
    độ chính xác tách từ: nhận diện và khử nhập nhằng từ tiền tố với tên riêng; khử nhập
    nhằng tên riêng với từ hậu tố; và khử nhập nhằng tên riêng với tên riêng.
    2) Đề xuất kỹ thuật nhận diện từ láy và từ ghép đẳng lập cho tách từ tiếng Việt
    ([A7], [A9], [A10]) dựa trên độ thông tin tương hỗ cùng với các quy tắc ngôn ngữ
    học nhận diện chúng. Trên cơ sở đó, mở rộng nhận diện các tổ hợp từ có 3-4 âm tiết.
    3) Đề xuất kỹ thuật khử các loại nhập nhằng chồng lấp và nhập nhằng ghép
    tách theo ngữ cảnh thống kê ([A2], [A8] và [A11]) trong điều kiện kho ngữ liệu huấn
    luyện có kích thước nhỏ, có nhiều xác suất 0. Thực hiện khảo sát các mẫu nhập
    nhằng khác nhau và đưa ra một số giải pháp và công thức linh hoạt biểu diễn theo
    ngữ cảnh để khử nhập nhằng hiệu quả.
    Các kết quả của luận án được thực hiện trên cơ sở khảo sát thống kê và thử
    nghiệm tách từ với các kho ngữ liệu mẫu của VietTreeBank. Các thuật toán đề xuất
    cho tách từ trong luận án có độ phức tạp tính toán là O(n), với n là số lượng âm tiết
    trong dãy vào, và kết quả thử nghiệm tách từ đạt độ chính xác F1-score là 98,78%.
    Ngoài ra, luận án cũng đã đề xuất thử nghiệm giải pháp kiểm lỗi chính tả tiếng Việt
    ([A4]), có thể ứng dụng trong thực tế.
    6. Bố cục luận án
    Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 5 chương:
    Chương 1: Tổng quan về bài toán tách từ tiếng Việt.
    Chương 2: Tách từ và nhận diện thực thể văn bản tiếng Việt.
    Chương 3: Nhận diện từ láy và từ ghép đẳng lập tiếng Việt.
    Chương 4: Khử nhập nhằng ranh giới từ tiếng Việt.
    Chương 5: Thử nghiệm và đánh giá.

    Xem Thêm: Nghiên cứu phát triển một số kỹ thuật tách từ tiếng Việt
    Nội dung trên chỉ thể hiện một phần hoặc nhiều phần trích dẫn. Để có thể xem đầy đủ, chi tiết và đúng định dạng tài liệu, bạn vui lòng tải tài liệu. Hy vọng tài liệu Nghiên cứu phát triển một số kỹ thuật tách từ tiếng Việt sẽ giúp ích cho bạn.
    #1
  7. Đang tải dữ liệu...

    Chia sẻ link hay nhận ngay tiền thưởng
    Vui lòng Tải xuống để xem tài liệu đầy đủ.

    Gửi bình luận

    ♥ Tải tài liệu

social Thư Viện Tài Liệu
Tài liệu mới

Từ khóa được tìm kiếm

Nobody landed on this page from a search engine, yet!

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •  
DMCA.com Protection Status