Tìm kiếm
Đang tải khung tìm kiếm
Kết quả 1 đến 1 của 1

    THẠC SĨ Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam

    D
    dream dream Đang Ngoại tuyến (18495 tài liệu)
    .:: Cộng Tác Viên ::.
  1. Gửi tài liệu
  2. Bình luận
  3. Chia sẻ
  4. Thông tin
  5. Công cụ
  6. Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam

    Luận văn thạc sỹ quản trị kinh doanh: Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam

    1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG --------------- VŨ THU GIANG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT XỬ LÝ VI PHẠM Ở VIỆT NAM Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh Mã số : 60.34.05 LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS. Tăng Văn Nghĩa Hà Nội - 2010
    2. 1 Lời cảm ơn Để hoàn thành Luận văn tốt nghiệp, tác giả đã nhận đợc sự hớng dẫn, chỉ đạo nhiệt tình và quý báu của PGS, TS Tăng Văn Nghĩa và tập thể các thầy cô giáo Khoa sau Đại học - Đại học Ngoại thơng Hà Nội. Nhân dịp này, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới PGS, TS Tăng Văn Nghĩa và các Thầy cô giáo Khoa sau Đại học - Trờng Đại học Ngoại thơng Hà Nội. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới gia đình, ngời thân, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, hỗ trợ tài liệu, tạo mọi điều kiện tốt nhất đồng thời đóng góp những ý kiến quý báu để hoàn thành công trình nghiên cứu cuối khoá tại Trờng Đại học Ngoại thơng Hà Nội. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc tìm kiếm tài liệu, nghiên cứu và tìm hiểu thực tế nhng do thời gian hạn chế nên Luận văn không thể tránh khỏi những sai sót. Tác giả rất mong nhận đợc sự quan tâm đóng góp ý kiến của Quý thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và độc giả. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 15 tháng 04 năm 2010 Học viên Vũ Thu Giang
    3. 2 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Cụm từ viết tắt Tên tiếng Anh đầy đủ Tên tiếng Việt đầy đủ AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế - Cooperation Châu á Thái Bình Dơng ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các Quốc gia Đông Asian Nations Nam á BLDS Bộ luật dân sự BLHS Bộ luật hình sự BTTH Bồi thờng thiệt hại CTKLM Cạnh tranh không lành mạnh EU European Union Liên minh Châu Âu GATT General Agreement on Tariff Hiệp định chung về thuế quan and Trade và thơngmại HCCT Hạn chế cạnh tranh LCT Luật cạnh tranh LCT 2004 Luật cạnh tranh Việt Nam năm 2004
    4. 3 LTM Luật thơng mại Việt Nam QLCT Quản lý cạnh tranh SHCN Sở hữu công nghiệp SHTT Sở hữu trí tuệ TRIPs Agreement on Trade-Related Hiệp định về quyền sở hữu trí Aspects of Intelectual tuệ liên quan đến thơng mại Property Rights USD United States Dollar Đô la Mỹ WTO World Trade Organiztion Tổ chức thơng mại thế giới
    5. 4 LỜI MỞ ĐẦU I- TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Cạnh tranh là một quy luật và thuộc tính tất yếu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cạnh tranh là một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Song cạnh gay gắt quá sẽ dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh (CTKLM). Các hành vi CTKLM giữa các doanh nghiệp đã xâm hại quyền tự do kinh doanh, gây hậu quả xấu cho môi trường kinh doanh, cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính và cho người tiêu dùng. Cơ chế thị trường cũng đặt ra nhu cầu phải thiết lập và duy trì một môi trường cạnh tranh công bằng và bình đẳng cho các chủ thể kinh doanh. Đây cũng là một điều kiện để Việt Nam thực hiện cam kết sau khi gia nhập WTO. Vấn đề chống CTKLM và chống hạn chế cạnh tranh (độc quyền) tiếp tục là vấn đề nóng bỏng và sôi động của khoa học pháp lý nói chung và khoa học pháp lý kinh tế nói riêng không chỉ đối với các quốc gia đã có nền kinh tế thị trường phát triển mà cả ngay ở các quốc gia mới chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, trong đó có Việt Nam. Những năm qua, ở nước ta vấn đề cạnh tranh đã thu hút được sự quan tâm của nhiều giới, nhiều nhà khoa học và có một số công trình nghiên cứu vấn đề này lần lượt ra đời. Pháp luật vừa góp phần bình ổn các quan hệ kinh tế vừa điều chỉnh quan hệ kinh tế để nền kinh tế phát triển một cách lành mạnh, ổn định, có tổ chức, theo định hướng, mục tiêu đã định. Các hoạt động CTKLM trên thị trường giữa doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp trong nước; giữa hàng nội và hàng ngoại; giữa các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân và các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế quốc doanh . vẫn đã và đang diễn ra không ngừng. Vì thế, việc xây dựng chế định pháp lý về cạnh tranh, chống CTKLM và chống độc quyền trong chỉnh thể của hệ thống pháp luật nói chung và khung pháp luật kinh tế nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt nhằm cải thiện môi trường pháp lý,
    6. 5 khuyến khích hơn nữa các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh tế trong và ngoài nước. Nền kinh tế thị trường càng phát triển, sự vận động của các quan hệ kinh tế càng phong phú, đa dạng thì quy mô và mức độ cạnh tranh ngày càng tăng, những hành vi CTKLM xuất hiện ngày càng nhiều. Trong khi đó thực thi pháp luật cạnh tranh còn chưa thực sự có hiệu quả, Cơ quan quản lý cạnh tranh còn chưa phát huy hết vai trò của mình trong việc chống lại các hành vi CTKLM. Vì vậy vấn đề chống CTKLM ở một quốc gia đang trên đà phát triển và hội nhập như Việt Nam hiện nay là một vấn đề cấp thiết Vì những lý do trên đây, người viết chọn đề tài "Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam." làm luận văn tốt nghiệp của mình. II - TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những năm qua, ở nước ta, pháp luật chống CTKLM ngày càng thu hút được sự quan tâm đông đảo của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực. Nhiều công trình khoa học ở những phạm vi và mức độ tiếp cận khác nhau đã đề cập đến cơ sở lý luận về cạnh tranh và pháp luật chống CTKLM, tìm hiểu nội dung pháp luật chống CTKLM của một số nước trên thế giới, nêu ra nhu cầu và phương hướng xây dựng pháp luật cạnh tranh nói chung và pháp luật chống CTKLM nói riêng ngày một hoàn thiện hơn. Tiêu biểu phải kể đến một số tài liệu tham khảo và công trình nghiên cứu như: Tài liệu tham khảo “Tiến tới xây dựng pháp luật về cạnh tranh trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Như Phát và Bùi Nguyên Khánh, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2001; Tài liệu tham khảo “Pháp luật về kiểm soát độc quyền và chống CTKLM ở Việt Nam” của tác giả Đặng Vũ Huân, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Tài liệu tham khảo“cạnh tranh và xây dựng pháp luật cạnh tranh ở VN hiện nay” của Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật, Nxb công an nhân dân, Hà nội, 2001; Tài liệu tham khảo “Pháp luật
    7. 6 chống cạnh tranh không lành mạnh” của tác giả Nguyễn Như Phát, Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật, 2005 . Luật cạnh tranh (LCT) của Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 03/12/2004 và chính thức có hiệu lực ngày 01/07/2005 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự điều tiết nền kinh tế theo cơ chế thị trường tại nước ta. Sau thời điểm này cũng có nhiều tài liệu tham khảo và công trình nghiên cứu về vấn đề này được đăng tải. Tiêu biểu như Đề tài NCKH cấp bộ, Những nội dung cơ bản của Luật cạnh tranh Việt Nam năm 2004 và đề xuất áp dụng của TS. Tăng Văn Nghĩa, 2005; Đề tài NCKH cấp bộ “Những vấn đề đặt ra và giải pháp thực thi có hiệu quả Luật cạnh tranh trong thực tiễn” của TS Tăng Văn Nghĩa, 2007; Tạp chí Luật học của Trường ĐH Luật HN, số 6/2006 đăng bài “Đưa pháp luật chống CTKLM vào cuộc sống” của tác giả Nguyễn Như Phát; Luận án tiến sỹ luật học “Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh ở Việt Nam” của tác giả Lê Anh Tuấn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008; Giáo trình “Luật cạnh tranh” của tác giả Tăng Văn Nghĩa, Nxb giáo dục Việt Nam, 2009 . Ngoài ra còn rất nhiều bài báo, tạp chí đã đưa ra được thực trạng CTKLM, xây dựng và đóng góp ý kiến quý báu cho việc hoàn thiện chính sách, pháp luật CTKLM đã được đăng tải trên các tạp chí như Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Tạp chí Luật học, Tạp chí kinh tế . Tuy nhiên từ đó đến nay, sau hơn 4 năm LCT có hiệu lực, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống thực trạng CTKLM tại Việt Nam từ đó xây dựng và đưa ra các chế tài để Luật cạnh tranh của Việt Nam năm 2004 (LCT 2004) ngày càng hoàn thiện hơn, đồng thời xây dựng nền kinh tế cạnh tranh ngày càng lành mạnh hơn trong quá trình hội nhập và phát triển. III - MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về Pháp luật cạnh tranh, cụ thể là pháp luật phòng tránh CTKLM, đánh giá thực trạng về CTKLM ở Việt Nam từ đó đưa ra đề xuất, giải pháp nhằm xử lý thỏa đáng hành vi CTKLM ở Việt Nam.
    8. 7 Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ của luận văn là: - Nghiên cứu, tìm hiểu về cạnh tranh và pháp luật về cạnh tranh nói chung và pháp luật chống CTKLM nói riêng; - Nghiên cứu các loại hành vi CTKLM và nghiên cứu thực trạng CTKLM trên thị trường cũng như thực trạng xử lý và giải quyết tranh chấp về CTKLM ở Việt Nam hiện nay; - Đưa ra những đề xuất xử lý hành vi CTKLM ở Việt Nam. IV - PHẠM VI NGHIÊN CỨU Luận văn tập trung nghiên cứu pháp luật CTKLM, chủ yếu đề cập đến LCT 2004, thực trạng CTKLM ở Việt Nam. Bên cạnh đó luận văn cũng tham khảo một số Luật cạnh tranh của một số nước trên thế giới. V - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Để hoàn thành Luận văn, phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm: - Phương pháp so sánh được sử dụng cho phép chúng ta tìm hiểu quan điểm tiếp cận của pháp luật chống CTKLM từ thực tiễn điều chỉnh pháp luật của nước ngoài cũng như thấy được khía cạnh quốc tế của CTKLM. - Ngoài ra luận văn còn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để làm rõ cơ sở lý luận về cạnh tranh nói chung và CTKLM nói riêng. Phương pháp thống kê cũng được sử dụng để làm rõ thực trạng CTKLM và sự điều chỉnh pháp luật đối với các hành vi CTKLM ở Việt Nam. VI – BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN Ngoài lời mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về cạnh tranh và pháp luật cạnh tranh Chương 2: Hành vi cạnh tranh không lành mạnh và thực trạng cạnh tranh không lành mạnh ở Việt Nam Chương 3: Những đề xuất xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
    9. 8 CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ PHÁP LUẬT CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH 1.1 - Khái quát về cạnh tranh 1.1.1 - Khái niệm cạnh tranh Kinh tế thị trường được xem là một trong những phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử phát triển của văn minh nhân loại khi con người đã trải qua sự thống trị của kinh tế tự nhiên luôn làm cho xã hội vận động chậm chạp và sự thống trị của kinh tế chỉ huy là mất động lực kinh tế, triệt tiêu tính năng động sáng tạo của con người. Cho đến nay chúng ta không thể tìm ra được kiểu tổ chức kinh tế nào có hiệu quả hơn kinh tế thị trường vì nó luôn hàm chứa trong mình những thách thức đối với sự nhạy bén và sáng tạo của con người thông qua môi trường cạnh tranh. Trong thời kỳ chưa có nền sản xuất hàng hoá, thị trường chưa hình thành và phát triển thì không thể có hiện tượng cạnh tranh giữa những người sản xuất với nhau. Từ khi có nền sản xuất hàng hóa vào thế kỷ XIV – XV, cạnh tranh xuất hiện trong cuộc cách mạng tư sản và công nghiệp. Điều cần nhấn mạnh là cạnh tranh chỉ xuất hiện với đặc trưng là động lực phát triển nội tại của nền kinh tế trước áp lực liên tục của người tiêu dùng đối với giá cả buộc các chủ thể kinh doanh phải phản ứng tự phát, phù hợp với các mong muốn thay đổi của người tiêu dùng, cạnh tranh cũng chỉ xuất thân là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển nhằm nâng cao năng xuất lao động, đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất trong điều kiện các yếu tố của sản xuất như tài nguyên, chất xám, sức lao động . đều là hàng hoá. Hơn nữa cạnh tranh cũng chỉ xuất hiện thực sự với đặc trưng là một cuộc đua tranh trong một nghành, một lĩnh vực kinh tế nào đó khi có sự tham gia của các chủ thể kinh doanh có lợi ích cơ
    10. 9 bản là mâu thuẫn nhau. Những phân tích trên đây đã cho phép kết luận rằng, cạnh tranh chỉ xuất hiện trong điều kiện của kinh tế thị trường, nơi mà cung cầu là cốt vật chất, giá cả là diện mạo và cạnh tranh là linh hồn sống của thị trường. [12] Bản chất kinh tế của cạnh tranh thể hiện mục đích vì lợi nhuận và chi phối thị trường. Bản chất xã hội của cạnh tranh bộc lộ đạo đức kinh doanh và uy tín kinh doanh của mỗi chủ thể cạnh tranh trong quan hệ đối với những chủ thể tạo ra tiềm lực cạnh tranh của doanh nghiệp, quan hệ với người tiêu dùng và các đối thủ cạnh tranh khác. Dưới tác động điều tiết vĩ mô của nhà nước đối với hoạt động cạnh tranh, cạnh tranh ở mỗi nước còn có bản chất chính trị khác nhau, tuỳ thuộc vào sự hoạch định và thực thi chính sách kinh tế và chính sách xã hội của mỗi nước. Thông qua sự phân tích nguồn gốc, cơ sở của hiện tượng cạnh tranh đã chứng tỏ rằng: Cạnh tranh là một trong nhứng hiện tượng xã hội rất phức tạp và đòi hỏi cần phải được làm sáng tỏ ở nhiều tầng tiếp cận khác nhau và chính điều này cũng lý giải tính không thống nhất trong các định nghĩa về cạnh tranh đặc biệt là về phạm vi của thuật ngữ này. Theo từ điển tiếng Việt cạnh tranh được hiểu là “sự cố gắng giành phần hơn, phần thắng về mình giữa những người, những tổ chức hoạt động nhằm lợi ích như nhau” [14]. Với khái niệm này, cạnh tranh được xem xét ở góc độ chung nhất của đời sống xã hội. Uỷ ban cạnh tranh công nghiệp của Tổng thống Mỹ đưa ra quan niệm cạnh tranh với một quốc gia như sau: "Cạnh tranh đối với một quốc gia là mức độ mà ở đó, dưới các điều kiện thị trường tự do và công bằng có thể sản xuất các hàng hoá và dịch vụ đáp ứng được các đòi hỏi của các thị trường quốc tế, đồng thời duy trì và mở rộng thu nhập thực tế của nhân dân nước đó". [34] Báo cáo về cạnh tranh toàn cầu định nghĩa cạnh tranh đối với một quốc gia là: "Khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác định bằng thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người theo thời gian". [39]
    11. 10 Rõ ràng cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp có thể tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, dưới góc độ sản xuất, kinh doanh trong điều kiện của cơ chế thị trường, khái niệm cạnh tranh có thể được hiểu một cách chung nhất như sau: "Cạnh tranh được coi là hành vi của các chủ thể trong khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường với mục đích giành và thiết lập cho mình những ưu thế có lợi nhất để thu lợi nhận cao nhất ". [9, tr.6] Qua các khái niệm trên có thể nhận thấy một điểm chung là cạnh tranh là sự chạy đua giữa hai hay nhiều đối thủ. Cạnh tranh trong kinh tế về bản chất được hiểu là sự chạy đua giữa các doanh nghiệp trên thị trường nhằm không ngừng tung ra thị trường những sản phẩm và dịch vụ tốt nhất với giá cả thấp nhất nhằm lôi kéo khách hàng về phía mình. Với mục đích tối ưu hoá lợi nhuận của các doanh nghiệp, cạnh tranh đã thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung tư bản diễn ra không đều ở các nghành, các lĩnh vực kinh tế khác nhau. Đây là tiền đề vật chất cho sự hình thành các hình thái CTKLM và độc quyền. Cạnh tranh còn là môi trường đào thải các nhà kinh doanh không thích nghi được với các điều kiện của thị trường. 1.1.2 - Các hình thức cạnh tranh Cạnh tranh có thể được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau, song ý nghĩa thực tiễn của việc phân chia này phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu chí phân loại các hình thái thị trường vì cạnh tranh bao giờ cũng được biểu hiện trong những hình thái thị trường cụ thể. Bởi vậy, việc xác lập tiêu chí phân loại các hình thái thị trường luôn luôn có một ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt. Cụ thể có các hình thái cạnh tranh được phân loại dựa trên các tiêu trí sau: - Dựa vào tính chất của thủ đoạn cạnh tranh và ảnh hưởng của nó, người ta chia cạnh tranh thành: Cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh Cạnh tranh lành mạnh Là hình thức cạnh tranh hợp pháp, trung thực, trong sáng, giữ gìn đạo đức và tập quán kinh doanh, cạnh tranh bằng chính nội lực, tiềm lực thực có của chủ thể cạnh tranh (kinh doanh) mà không gây thiệt hại cho người khác và lợi ích công. Đó
    12. 11 là những hoạt động nhằm thu hút khách hàng mà pháp luật không cấm và phù hợp với tập quán thương mại, đạo đức kinh doanh, truyền thống như: Đăng ký nhãn hiệu thương phẩm, hạ giá bán hàng hoá trên cơ sở đổi mới công nghệ, giảm chi phí sản xuất, lưu thông, nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng, thường xuyên đổi mới phương thức giao tiếp. Có thể nói, nếu cạnh tranh đạt được các tiêu chí sau đây sẽ là cạnh tranh lành mạnh. + Tuân theo pháp luật; + Tôn trọng truyền thống, tập quán đạo lý kinh doanh; + Kết hợp hài hoà lợi ích của người kinh doanh với lợi ích của người khác, lợi ích cộng. Cạnh tranh không lành mạnh Cạnh tranh không lành mạnh là một hình thức cạnh tranh đối lập với hình thức cạnh tranh lành mạnh. Trong đó các doanh nghiệp thực hiện các hành vi cạnh tranh bất hợp pháp, trái đạo đức xã hội, truyền thống, tập quán kinh doanh, gây thiệt hại cho chủ thể cạnh tranh khác, lợi ích người tiêu dùng và lợi ích công. Tuy nhiên, việc nêu ra khái niệm CTKLM chỉ có tính chất tương đối vì nội hàm của nó luôn có sự thay đổi tuỳ thuộc vào nhận thức ở từng giai đoạn lịch sử và ở từng quốc gia cũng như các hành vi cạnh tranh luôn đa dạng, phức tạp. - Dựa vào mức độ tác động của nhà nước đối với cạnh trạnh, có cạnh tranh tự do và cạnh tranh có sự điều tiết của nhà nước Cạnh tranh tự do Cạnh tranh tự do là một hình thái thị trường thoát khỏi mọi sự can thiệp của nhà nước. Đây là quy luật đặc thù của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi mà giá cả tự do vận động lên xuống theo sự chi phối của quan hệ cung cầu, của các thế lực trên thị trường. Đây là thời kỳ mà tư tưởng tự do kinh tế đang thắng thế, tạo điều kiện tích tụ và tập trung tư bản trên nền tảng "tự do được nuôi dưỡng bởi chính tự do". Định nghĩa "Bàn tay vô hình"của Ađam Smith - một nhà triết gia nổi tiếng của Scotland, sinh năm 1723 tại Kirkcaldy đã chỉ ra rằng: Trong khi chạy theo tư lợi thì có một "bàn tay vô hình" buộc con người
    13. 12 kinh tế đồng thời phải thực hiện một nhiệm vụ không nằm trong dự kiến là đáp ứng lợi ích xã hội và đôi khi họ còn đáp ứng lợi ích xã hội tốt hơn ngay cả khi họ có ý định làm điều đó từ trước. "Bàn tay vô hình" đó chính là các quy luật kinh tế khách quan tự phát, hoạt động chi phối hoạt động của con người. Đây là thời kỳ không có “Bàn tay hữu hình”, Nhà nước và pháp luật được xem là kẻ thù của cạnh tranh, khuyết tật của thị trường được bùng phát và gây ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội. Ngày nay do sự khác biệt về quyền lợi, chủ sở hữu của các thành phần kinh tế đòi hỏi phải có sự cân bằng, hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia trên thị trường, đảm bảo phát triển ổn định, bền vững nên sự tự do của các doanh nghiệp bị giới hạn trong các quy định pháp luật. Cạnh tranh tự do được thay thế bằng cạnh tranh có sự điều tiết của Nhà nước. Cạnh tranh có sự điều tiết của Nhà nước Cạnh tranh có sự điều tiết của Nhà nước là hình thái thị trường của các nền kinh tế thị trường hiện đại. Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 1929 - 1933 đã chứng kiến sự sụp đổ của hình thái thị trường cạnh tranh tự do và định nghĩa "Bàn tay vô hình"của Ađam Smith. Trong giai đoạn này, cạnh tranh tự do đã bộc lộ những mặt trái của nó: Thất nghiệp, sự phá sản hàng loạt, sự lãng phí tài nguyên . Vì thế nhà nước không thể đứng yên và đứng ngoài đời sống kinh tế-xã hội. Quyền lực Nhà nước đã xuất hiện để khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trường, bảo vệ tự do cạnh tranh - động lực phát triển kinh tế, thực hiện mục tiêu kinh tế của bản thân nhà nước và giai cấp thống trị. Tự do cạnh tranh trong hình thái này được bảo vệ, nuôi dưỡng và giới hạn bởi các thể chế, chính sách và pháp luật của Nhà nước. - Dưới góc độ cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh có các hình thức cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh không hoàn hảo và độc quyền. Cạnh tranh hoàn hảo Cạnh tranh hoàn hảo là hình thức cạnh tranh mà quyết định của người bán và người mua không làm ảnh hưởng đến giá cả thị trường. Trên thị trường cạnh tranh hoàn hảo, giá cả của sản phẩm được hình thành hoàn toàn dựa trên quan hệ cung cầu, quy luật giá trị, không có sự chi phối, can thiệp của bất kỳ quyền lực nào. Hình
    14. 13 thức cạnh tranh này chủ yếu tồn tại trong đó các doanh nghiệp tham gia cạnh tranh có quy mô tương đối nhỏ so với quy mô của thị trường và do đó mỗi doanh nghiệp coi giá trị sản phẩm trên thị trường như đã được định trước. Trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo, có rất nhiều người mua và bán cùng một loại sản phẩm thuần nhất nhưng họ đều không có sức mạnh thị trường. Do quy mô của các nhà kinh doanh trên thị trường rất nhỏ so với thị trường nên tham gia vào thị trường cạnh tranh hoàn hảo phải có một số lượng rất lớn các nhà kinh doanh, do đó việc gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường được thực hiện một cách dễ dàng mà không gặp bất kỳ một trở ngại nào. Trong hình thái thị trường này, các nhà kinh doanh đã hoạt động cũng không có ưu thế gì hơn so với những người mới gia nhập thị trường và các yếu tố sản xuất được tự do chuyển dịch, chi phí vận chuyển được coi như bằng không. Nghiên cứu về cạnh tranh hoàn hảo và hình thái thị trường của nó chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận khi chúng ta nghiên cứu một cách toàn diện các loại hình thái thị trường, các hình thức cạnh tranh cũng như chính sách cạnh tranh. Trên thực tế, cạnh tranh hoàn hảo chưa bao giờ tồn tại, ngay cả trong thời kỳ sơ khai nhất của sản xuất hàng hoá. Cạnh tranh không hoàn hảo Cạnh tranh không hoàn hảo là hình thức cạnh tranh chiếm ưu thế trong các ngành sản xuất mà ở đó các cá nhân bán hàng hoặc các nhà sản xuất có đủ sức mạnh và thế lực có thể chi phối giá cả sản phẩm của mình trên thị trường Sở dĩ có thực trạng này là vì mục đích tối đa hoá lợi nhuận của các doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh đã thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung tư bản, phân bố các doanh nghiệp diễn ra không đều ở các ngành và lĩnh vực kinh tế khác nhau. Trước điều kiện về chi phí nhập ngành và yêu cầu công nghệ cao đã có thể làm cho sản lượng một ngành chỉ do một số ít các doanh nghiệp cung cấp. Độc quyền Là hình thái thị trường trong đó một doanh nghiệp duy nhất bán một sản phẩm mà không có doanh nghiệp nào có cùng loại sản phẩm cạnh tranh với nó.
    15. 14 Việc thâm nhập vào ngành sản xuất sản phẩm này rất khó khăn hoặc không thể được. Do là người duy nhất cung ứng một sản phẩm duy nhất nên họ có thể giảm sản lượng sản phẩm để tăng giá bán trên thị trường. Trong trường hợp này, nhu cầu đối với hàng hoá của họ trên thị trường có thể giảm nhưng không bao giờ xuống đến mức bằng không. Đây là điểm khác với trường hợp có sự tồn tại của cạnh tranh, bởi trong môi trường cạnh tranh, nếu một doanh nghiệp nâng giá sản phẩm của mình lên cao hơn so với giá sản phẩm cùng loại của các hãng khác, lập tức nhu cầu đối với sản phẩm của họ sẽ giảm xuống và có thể sẽ giảm xuống bằng không do khách hàng chuyển mua hàng của hãng khác. Vật cản mang tính kinh tế chính là những khó khăn của bản thân nền kinh tế làm cho các nhà kinh doanh thấy rằng việc gia nhập thị trường là không có lợi. Sự hiện diện của độc quyền đã loại bỏ cạnh tranh trong nền kinh tế và gây ra nhiều hậu quả, tiêu cực đối với sản xuất và đời sống xã hội. 1.1.3 - Vai trò của cạnh tranh đối với sự phát triển kinh tế Đến nay hầu hết các nước có nền kinh tế thị trường đều đã có hệ thống pháp luật cạnh tranh và sử dụng chúng như một công cụ khuyến kích và bảo đảm "linh hồn sống" của cơ chế thị trường. Cạnh tranh đã cho thấy nhiều vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế đó là: Thứ nhất, điều chỉnh quan hệ cung cầu trên cơ sở quyền tự do lựa chọn của người tiêu dùng. Người tiêu dùng dễ dàng tìm thấy hàng hoá, dịch vụ họ muốn với giá thấp nhất có thể. trong môi trường cạnh tranh khó có thể bóc lột người tiêu dùng vì luôn có một đối thủ khác chào bán sản phẩm với giá tốt hơn; Thứ hai, đảm bảo đáp ứng thị hiếu và nhu cầu của người tiêu dùng. Người tiêu dùng có thể nhận cái mà họ muốn vì nếu một người bán không cung cấp cho khách hàng cái mà họ muốn thì sẽ có một người khác sẵn sàng đứng ra làm điều đó; Thứ ba, cạnh tranh giúp tạo sức ép, buộc các doanh nghiệp phải phân bổ nguồn lực xã hội một cách có hiệu quả, là động lực bên trong thúc đẩy nền kinh tế phát triển;
    16. 15 Thứ tư, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất thích ứng hàng loạt với sự biến động của nhu cầu xã hội và đổi mới công nghệ; Thứ năm, tạo cơ sở hình thành phương thức hợp lý và công bằng cho quá trình phân phối lại trong xã hôị; Thứ sáu, thúc đẩy quá trình đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm và đổi mới tổ chức nền kinh tế. Công nghệ mới giúp giảm chi phí sản xuất và các hãng áp dụng công nghệ mới sẽ có khả năng chiếm được phần lớn thị trường do sản phẩm của họ tốt hơn và giá thành thấp hơn các đối thủ cạnh tranh; Thứ bảy, là môi trường đào thải các nhà sản xuất, kinh doanh không thích nghi được với điều kiện của thị trường. Do đó là nhân tố tự hiệu chỉnh bên trong của thị trường. Thứ tám, cạnh tranh giúp tạo sự đổi mới chung, thường xuyên và liên tục vì vậy mang lại sự tăng trưởng kinh tế chung cho toàn xã hội. Tuy nhiên, cạnh tranh cũng có những tiêu cực, thể hiện ở xu hướng phân hoá các doanh nghiệp, phân hoá giàu nghèo, gây ra tình trạng phá sản, nạn thất nghiệp, gây mất ổn định về mặt xã hội, tạo sức ép lớn đối với chính sách kinh tế và chính sách xã hội của mỗi quốc gia. Cạnh tranh không lành mạnh càng tạo ra nhiều hậu quả tiêu cực đối với người tiêu dùng và với chủ thể tham gia cạnh tranh. 1.2 - Tổng quan về pháp luật cạnh tranh 1.2.1 - Khái niệm và cơ sở hình thành pháp luật cạnh tranh Cạnh tranh chỉ có thể hình thành, tồn tại và phát triển trong điều kiện của kinh tế thị trường. Tuy nhiên, muốn phát huy được mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của cạnh tranh cần phải có sự điều chỉnh của pháp luật. Bất kỳ nền kinh tế thị trường của quốc gia nào thì pháp luật kinh tế cũng phải quan tâm đến hai vấn đề chính trong một thể thống nhất là quyền tự do kinh doanh và khả năng, hình thức can thiệp của công quyền vào đời sống kinh tế. Pháp luật về cạnh tranh chỉ xuất hiện và can thiệp vào cạnh tranh như là một công cụ khuyến khích và đảm bảo của những tiền đề cụ thể. Đó là tiền đề của nguyên tắc tự do thương mại mà theo đó là tự do kinh doanh, tự do khế ước và quyền tự chủ cá nhân được hình thành và đảm
    17. 16 bảo. Tự do kinh doanh, tự do khế ước cùng với sự thúc đẩy của quy luật giá trị và bản tính của con người nên các hoạt động cạnh tranh tự phát luôn có thiên hướng thái quá, cực đoan nhằm gây rối, ngăn cản, hạn chế hoặc thủ tiêu cạnh tranh của các đối thủ. Những hành vi cạnh tranh mang mục đích đó, khi thái quá, đến lượt nó, lại quay lại huỷ hoại động lực phát triển kinh tế, phá huỷ cạnh tranh. Như vậy pháp luật canh tranh được hiểu là Hệ thống các quy phạm cũng như các công cụ pháp luật khác nhằm bảo vệ tự do cạnh tranh, cơ cấu thị trường cũng như môi trường cạnh tranh bình đẳng và công bằng Thời kỳ chủ nghĩa tư bản tự do canh tranh, ý tưởng của Ađam Smith về vai trò của "Bàn tay vô hình" thị trường được thể hiện rõ nét qua mô hình cạnh tranh hoàn hảo mà theo đó nhà nước và pháp luật là kẻ thù của cạnh tranh, của đời sống kinh tế, rõ ràng lúc đó chưa có sự kiểm soát và điều tiết cạnh tranh, vì vậy cũng chưa có pháp luật về cạnh tranh. Tuy nhiên, thực tế cấu trúc và hành vi thị trường không đảm bảo cạnh tranh hoàn hảo (chẳng hạn do độc quyền, rào cản nhập cuộc, các hành vi hạn chế cạnh tranh .) nên từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển đều quan tâm đến việc kiểm soát và điều tiết cạnh tranh bằng việc ban hành pháp luật nhằm chống lại mọi hành vi CTKLM và hạn chế cạnh tranh nhằm khuyến khích, bảo vệ cạnh tranh, kiểm soát và chống xu hướng độc quyền. Để điều tiết cạnh tranh, nhà nước có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau như chính sách thuế, kiểm soát giá cả, điều chỉnh độc quyền . thậm chí quốc hữu hoá. Song ban hành và cho thực hiện pháp luật về cạnh tranh là phương thức có hiệu quả hơn cả trong điều kiện của nhà nước pháp quyền và xã hội công dân. 1.2.2 - Nội dung cơ bản của pháp luật cạnh tranh Pháp luật cạnh tranh là hệ thống các quy phạm cũng như các công cụ pháp luật khác nhằm bảo vệ tự do cạnh tranh, cơ cấu thị trường, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và bình đẳng. Các học thuyết về cạnh tranh chỉ thống nhất với nhau ở chỗ phải ngăn cản và cấm đoán những hành vi gây rối, ngăn cản hoặc hạn chế cạnh tranh mà thôi. Xuất phát từ sự bất lực của pháp luật khi điều chỉnh các hành vi
    18. 17 cạnh tranh mang tính tích cực (cạnh tranh hợp pháp), các nhà làm luật, trong lịch sử đều tiếp cận từ mặt trái của những hành vi cạnh tranh (CTKLM). Vì vậy pháp luật cạnh tranh không thể đưa ra những dấu hiệu để xác định cạnh tranh hợp pháp và khái niệm CTKLM (hiểu theo nghĩa rộng) đã được sử dụng cho các trường hợp cạnh tranh vi phạm các chuẩn mực đạo đức kinh doanh thông thường. Mặt khác, cạnh tranh là hoạt động, hành vi của các chủ thể hoạt động theo luật tư, trong đó việc pháp luật cấm đoán, ngăn cản những hành vi cạnh tranh có khi lại phải thực hiện theo phương pháp của luật công. Hơn thế nữa, hình thức và phương pháp cạnh tranh là "luật chơi" riêng của thương trường mà trong cơ chế thị trường, con người được tự do và sáng tạo nên lại không thể có luật chơi cụ thể cho mọi thành viên ở mọi điều kiện, hoàn cảnh (mà luật pháp phải cụ thể). Tuy nhiên, tự do cũng chỉ là sự nhận thức quy luật và quyền tự do nào đó cũng có điểm dừng của nó. Điểm dừng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố và chính vào lúc này, Nhà nước và Pháp luật xuất hiện. Vì vậy, tiếp cận từ mặt sau và không triệt để về tính xác định về mặt nội dung là đặc điểm căn bản của pháp luật cạnh tranh. Đây là những dấu hiệu để phân biệt pháp luật cạnh tranh với những lĩnh vực pháp luật khác như luật công ty hay luật hình sự. Có lẽ vì lý do đó mà ở nhiều quốc gia phương tây đều coi pháp luật cạnh tranh là chế định pháp luật cơ bản của luật kinh tế. Ở các quốc gia có sự ổn định tương đối về pháp luật cạnh tranh, mặc dù có cơ cấu của hệ thống cơ chế thị trường cạnh tranh khác nhau (Mỹ, Đức, Nhật) song khi xem xét các cấu thành cụ thể họ đều chia pháp luật cạnh tranh thành hai lĩnh vực khác biệt đó là pháp luật chống CTKM và pháp luật chống hạn chế cạnh tranh (HCCT). Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh: Pháp luật chống CTKLM ra đời sớm hơn pháp luật chống HCCT. Pháp luật chống CTKLM điều chỉnh những hành vi CTKLM. Pháp luật cạnh tranh của mỗi một quốc gia là khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội của các quốc gia khác nhau mà đảm nhiệm vai trò và nhiệm vụ khác nhau. Tuy nhiên ở bất cứ quốc gia nào thì pháp luật cạnh tranh
    19. 18 cũng được xây dựng nhằm tạo ra một thị trường cạnh tranh thực sự bên cạnh các thiết chế cần thiết để duy trì và bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ngoài ra hệ thống pháp luật cạnh tranh còn có vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng, điều chỉnh các hành vi cạnh tranh của các doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng. Pháp luật chống hạn chế cạnh tranh: Trong khi pháp luật chống CTKLM nhằm vào đối thủ kinh doanh cụ thể thì pháp luật chống HCCT lại nhằm vào hiện tượng có tính chất HCCT, độc quyền làm thay đổi cơ cấu thị trường. Theo nghĩa đó, pháp luật chống HCCT là pháp luật bảo vệ cơ cấu và tương quan thị trường. Vì thế nó có sự liên hệ mật thiết với pháp luật liên quan đến gia nhập thị trường. Pháp luật chống HCCT bao gồm ba nội dung: Cấm thỏa thuận HCCT, Cấm lạm dụng sức mạnh thị trường và kiểm soát tập trung kinh tế. Nếu xét về mức độ tác hại đối với thị trường thì HCCT tạo thế độc quyền có mức nguy hại cao hơn so với CTKLM và bị xử lý nghiêm khắc hơn về mặt pháp luật. Khả năng áp dụng các chế tài là mạnh mẽ, đa dạng và nghiêm khắc như cấm, buộc từ bỏ, tuyên bố vô hiệu, phạt hành chính và bồi thường thiệt hại . Tuy nhiên, pháp luật chống HCCT và kiểm soát độc quyền cũng rất mềm dẻo thông qua việc đưa ra các trường hợp miễn trừ. Tóm lại: Ngoài một số quy định về cơ chế áp dụng pháp luật và địa vị pháp lý của loại cơ quan đặc thù có trách nhiệm thực thi pháp luật cạnh tranh thì những nội dung cơ bản của pháp luật cạnh tranh (theo nghĩa rộng) bao gồm pháp luật chống CTKLM (vì ra đời trước nên gọi là pháp luật cạnh tranh cổ điển hay theo nghĩa hẹp) và pháp luật chống HCCT hay còn gọi là chống hoặc kiểm soát độc quyền. 1.2.3 - Vai trò và đặc điểm của pháp luật cạnh tranh Để điều chỉnh các quan hệ kinh tế trong đời sống xã hội, Nhà nước phải ban hành một hệ thống pháp luật bao gồm các văn bản pháp luật khác nhau. Nếu xét về chức năng thì hệ thống này có thể bao gồm ba bộ phận hợp thành đó là pháp luật
    20. 19 đầu vào hay còn gọi là pháp luật gia nhập thị trường, pháp luật điều chỉnh các quan hệ thị trường và pháp luật đầu ra hay còn gọi là pháp luật thoát khỏi thị trường. Cạnh tranh vừa là qui luật vừa là môi trường vận động của nền kinh tế thị trường. Hoạt động cạnh tranh xuất hiện trong mọi lĩnh vực của nề kinh tế và bản thân các quan hệ kinh tế trong nền kinh tế thị trường đều chứa đựng trong nó yếu tố cạnh tranh. Pháp luật với chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội có nhiệm vụ định hướng và đưa các quan hệ này theo một trật tự nhất định phù hợp với ý trí và định hướng của nhà nước. Bởi vậy để đảm bảo các quan hệ kinh tế vận hành có hiệu quả, theo hướng đã định, đòi hỏi pháp luật cạnh tranh phải đáp ứng các điều kiện như: Định ra khuân khổ cho quá trình cạnh tranh, đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh, chống lại có hiệu quả các hành vi CTKLM, mọi xu hướng dẫn tới HCCT, triệt tiêu cạnh tranh. [4, tr.45] Với những mục đích đó, pháp luật về cạnh tranh có thể can thiệp và định hướng vào hầu hết các nhóm quan hệ kinh tế do pháp luật kinh tế điều chỉnh. Nó phải được hình thành trên cơ sở đồng bộ với các định khung pháp luật khác như: Tự do cạnh tranh, tự do khế ước, tự do hình thành giá cả, đảm bảo sự bình đẳng trước pháp luật của các chủ thể kinh doanh trong điều kiện nền kinh tế thị trường cùng các chuẩn mực về đạo đức kinh doanh truyền thống, tập quán thương mại lành mạnh được xã hội và pháp luật thừa nhận. Sự can thiệp, điều tiết hoạt động cạnh tranh trên thị trường mang tính tất yếu trong điều kiện nhà nước quản lý, điều tiết kinh tế thị trường theo các mục tiêu, chính sách của mình. Sự can thiệp, điều tiết đó nhằm mục đích: - Bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, trung thực, công bằng giữa các chủ thể cạnh tranh; - Điều tiết cạnh tranh theo mức độ, phạm vi phát triển của thị trường trong nước và ngoài nước, của từng loại hàng hoá; - Bảo vệ lợi ích của người sản xuất, lợi ích người tiêu dùng và lợi ích của Nhà nước, xã hội;




    Xem Thêm: Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam
    Nội dung trên chỉ thể hiện một phần hoặc nhiều phần trích dẫn. Để có thể xem đầy đủ, chi tiết và đúng định dạng tài liệu, bạn vui lòng tải tài liệu. Hy vọng tài liệu Cạnh tranh không lành mạnh: Thực trạng và những đề xuất xử lý vi phạm ở Việt Nam sẽ giúp ích cho bạn.
    #1
  7. Đang tải dữ liệu...

    Chia sẻ link hay nhận ngay tiền thưởng
    Vui lòng Tải xuống để xem tài liệu đầy đủ.

    Gửi bình luận

    ♥ Tải tài liệu

social Thư Viện Tài Liệu

Từ khóa được tìm kiếm

Nobody landed on this page from a search engine, yet!

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •  
DMCA.com Protection Status